GrafplaatHeader

Grafplaat van Pieter Lansaem en Elisabeth Pauwelins

  • Object

Een van de topstukken in het Yper Museum is een grote koperen grafplaat van de rijke Ieperlingen Pieter Lansaem (+1489) en zijn echtgenote Liesbeth Pauwelin (+ 1487). Het museum verwierf onlangs een zeldzame publicatie over dit bijzondere stuk. 

Het echtpaar  
Pieter Lansaem en zijn echtgenote leefden in Ieper tijdens de 15de eeuw. Het is een rijk en welvarend echtpaar dat tot de absolute elite van de stad behoort. Bij hun overlijden in 1487 (Elisabeth) en 1489 (Pieter), zal heel de stad het geweten hebben. Het echtpaar wordt met alle égards begraven in de kapel van het Onze-Lieve-Vrouwehospitaal. In alle kerken in de stad vinden misdiensten plaats. Naast hun graf hangt een stichtingsplaat die herinnert aan alle schenkingen die het koppel deed aan kerken, hospitalen en andere instellingen in Ieper.

De grafplaat 

Ook voor hun laatste rustplaats zijn kosten noch moeite gespaard. De stenen grafplaat bleef helaas niet bewaard, de koperen band rondom wel. Links en rechts zie je de twee wapenschilden van beide echtgenoten.In de hoeken staan de symbolen van de vier evangelisten afgebeeld. Een bandrol met het grafschrift loopt over de volledige grafplaat. De hoofdmoot van de grafplaat toont de levenstijden van de mens. In zestien taferelen zie je een jongen opgroeien tot een jonge man en verder uitgroeien tot een succesvolle zakenman. Zijn leven eindigt als oude man en de laatste afbeelding toont het graf.  

Maar liefst zeven van de zestien afbeeldingen gaan over de kindertijd. Net niet de helft dus. Mensen waren toen erg gefocust op de zorg van hun kroost. Een mogelijke verklaring hiervoor is de hoge kindersterfte. Ongeveer een derde van de kinderen haal hun eerste levensjaar niet. Vanaf de 14de eeuw zien we ook steeds meer materiële aandacht voor de kleinsten. Er verschijnt een overvloed aan speelgoed, zoals tollen, stelten en netjes om vlinders mee te vangen. Ook vandaag nog heel herkenbare scènes en ook terug te vinden zijn op de grafplaat.  

Het graf en de grafplaat bevonden zich oorspronkelijk in het Onze-Lieve-Vrouwhospitaal op de Grote Markt van Ieper. Het was de Brits-Belgische kunsthistoricus James Weale die het graf in de negentiende eeuw herontdekte. Hij wees meteen op het belang en de schoonheid ervan. Hij lichtte de grafsteen uit de kapelvloer en stelde het tentoon aan een zijmuur. Tijdens de Eerste Wereldoorlog ging de grafsteen verloren, maar de koperen band kon gered worden. Om de vele taferelen leesbaarder te maken maakte Weale een 'wrijfprent' van de koperen band.

Vooral in Engeland was er veel belangstelling voor dergelijke grafplaten. Zo verscheen in 1884 het monumentaal boek van W.F. Creeny: A book of fac-similes of monumental brasses of the Continent of Europe. Dit imposante boek (58 cm op 39 cm) bevat een reproductie van de 'wrijfprent' van Weale en leert ons meer over de Ieperse grafplaat. Het grote belang van dit topstuk wordt ook benadrukt door het feit dat de auteur de Ieperse plaat koos als frontispice van zijn boek. 

Het Yper Museum kon onlangs een exemplaar van dit zeldzame boek verwerven. Wie dat wenst kan het raadplegen in het Kenniscentrum van het Yper Museum, Sint-Maartensplein 3, Ieper.

Er werd ook een 3D scan gemaakt van dit werk.

Bekijk het hier