Hoofden

Koppen en hoofden

Insignes met hoofden en bustes zijn heel populair. Het gaat hier duidelijk om niet-religieuze voorstellingen. De diversiteit is groot: duivelskoppen, middeleeuwse hoofddeksels, bustes met tekst of imitatie juwelen.

Bustes

Verschillende insignes tonen de buste van een man of vrouw. Je herkent het geslacht vooral aan het kapsel. Mannen hebben kort haar, bij vrouwen is het opgestoken aan beide kanten van het hoofd. Dat bustes zoveel voorkomen, verrast niet. Ook bij de dure juwelen uit edelmetaal zijn bustes een veelvoorkomend motief. De tin-lood exemplaren imiteren dus deze kostbare exemplaren.

Enkele van de insignes tonen een buste in een cirkel. Rondom staan letters. Opvallend is dat de letters niet altijd een woord vormen. Het gaat om een willekeurige volgorde van letters, gespiegelde letters of vormen die slechts vaag op letters lijken. Er is dus geen boodschap in de tekst te zoeken. Nietszeggende letters zijn blijkbaar voldoende. Het wijst er misschien op dat de eigenaars ongeletterd waren.

Insigne als imitatiejuweel (Yper Museum, SM 005035)
Een mannenhoofd met kaproen. De kaproen is mooi versierd, duidelijk een duur exemplaar (Yper Museum, SM 003214)

Kaproen

Er zijn ook insignes van een kaproen, al dan niet met een hoofd in de kap. De kaproen is een veel gedragen hoofddeksel in de middeleeuwen. Het is een kap die zowel het hoofd als de nek en schouders bedekt. Achteraan eindigt de kap in een lange punt die de lierepijp wordt genoemd. Hoewel het aanvankelijk vooral de gewone man is die een kaproen draagt, gaan vanaf de 14de eeuw ook welgestelde heren met deze kappen gekleed.

Duivelskoppen

Twee insignes tonen een ander type hoofd. Het ene is een mannenhoofd met uitgestoken tong. Dat wordt als een obsceen gebaar beschouwd. Duivels steken wel vaker hun tong uit in de middeleeuwen. Ook de baard of beharing op de kin wijst in de richting van een duivel of wildeman. Maar hier ontbreken de duivelse horentjes wel.

Het andere duivelsinsigne toont een duivel of demon ten voeten uit. Deze duivel heeft maar liefst 5 gezichten! Naast het gezicht op de gewoonlijke plaats, heeft de figuur nog een aangezicht op zijn buik, achterste en twee knieën. Ook in miniaturen komen vaak ‘veelhoofdige’ duivels of demonen voor. De afbeeldingen moeten vooral weerzin opwekken.

Veelkoppige duivel (Yper Museum, SM 003519)
Een buste van een mannenhoofd met uitgestoken tong. De tong en de beharing duidt op een duivel of wildeman. (SM 003537)
Hoofd met uitgeschoven tong Omschrijving Een buste van een mannenhoofd met uitgestoken tong. De tong en de beharing duidt op een duivel of wildeman. (SM 003537) Periode: 1325-1374 Techniek/materiaal: gegoten tin-loodlegering
Buste Omschrijving: Buste wellicht van een man. Rondom de letter AMOVRS wat wijst op een liefdesvoorstelling. Periode: 1200-1500 Techniek/materiaal: gegoten tin-loodlegering
Buste Omschrijving: Buste van een man in een vierlob. Achteraan zit tinfolie als achtergrond van het opengewerkt insigne. Periode: voor augustus 1383 Techniek/materiaal: gegoten tin-loodlegering
Buste Omschrijving: Buste van een man in een vierlob. Periode: 1300-1383 Techniek/materiaal: gegoten tin-loodlegering
Buste Omschrijving: Een rond insigne met buste Periode: voor augustus 1383 Techniek/materiaal: gegoten tin-loodlegering
Buste Omschrijving: Insigne met een middenin een mannenbuste en rondom een versiering met bloemen. Periode: 1350-1383 Techniek/materiaal: gegoten tin-loodlegering
Buste Omschrijving: Zeshoekig insigne (fragmentarisch bewaard). Centraal zie je de buste van een man. Rondom sporen van letters. Misschien AMOVRS? Periode: / Techniek/materiaal: gegoten tin-loodlegering
Buste Omschrijving Insigne in zeshoekige vorm (fragmentarisch bewaard). Centraal een buste. Periode: voor augustus 1383 Techniek/materiaal: gegoten tin-loodlegering
Buste Omschrijving Centraal de buste van een man. Rondom (onleesbare) letters. (SM 005032) Periode: voor augustus 1383 Techniek/materiaal: gegoten tin-loodlegering
Omschrijving Een rond insigne met centraal een mannenbuste. Rondom rond (onleesbare) letters. (SM 005030) Periode: voor augustus 1383 Techniek/materiaal: gegoten tin-loodlegering
Vier hoofden Omschrijving Dit insigne imiteert een duur juweel. Het is versierd met vier hoofdjes, twee mannen en twee vrouwen. Aan de achterzijde zijn lipjes zichtbaar om een achtergrond te kunnen plaatsen. (SM 003508) Periode: 1325-1374 Techniek/materiaal: gegoten tin-loodlegering
Buste Omschrijving Een insigne met centraal een buste. Rondom zitten acht groene glasparels. (SM 003509) Periode: 1275-1324 Techniek/materiaal: gegoten tin-loodlegering
Buste Omschrijving Dit insigne toont centraal een vrouwenbuste. Rondom zitten acht bruinrode glasparels, waarbij er één ontbreekt. (SM 003507) Periode: 1275-1324 Techniek/materiaal: gegoten tin-loodlegering
Veelkoppige duivel Omschrijving Een duivel of demon met behaard lijf en vogelpoten blaast op een hoorn. In zijn andere hand houdt hij een marteltuig. De duivel heeft extra gezichten op zijn buik, achterste en op beide knieën. (SM 003519) Periode: 1325-1374 Techniek/materiaal: gegoten tin-loodlegering
Een buste van een mannenhoofd met uitgestoken tong. De tong en de beharing duidt op een duivel of wildeman. (SM 003537)