BannerIeperKattenstad

Ieper Kattenstad

  • Thema

Ieper Kattenstad

Ieper en katten zijn al eeuwenlang met elkaar verbonden. Vandaag kent iedereen de Kattenstoet, die om de drie jaar door de straten van de stad trekt. Maar de oorsprong van die traditie gaat veel verder terug. Al in de middeleeuwen spelen katten een opvallende rol in het stadsleven.

Katten van de toren

Het oudste bekende spoor van het Ieperse kattenwerpen dateert uit het begin van de vijftiende eeuw. In een stadsrekening uit 1410-1420 noteert een klerk een uitgave “als de Catte gheworpen was”. Daarmee verwijst hij naar een jaarlijks ritueel waarbij enkele katten tijdens de jaarmarkt van de Belforttoren worden gegooid.

De oudste afbeelding van het Belfort met Lakenhal en helemaal rechts het Gulden Halleke, 1383 [1863] (SM 002001)

We weten niet zeker waarom de Ieperlingen katten van de toren gooien. Wel past het gebruik binnen een bredere Europese traditie waarin katten kop van jut zijn. In Parijs verbranden ze de dieren levend op 24 juni als startpunt van het feest voor Johannes de Doper en in Wervik is er de Kattenknippeling waarbij katten in kruiken aan de boom hangen en de kruik wordt kapotgeslagen.

Waarschijnlijk is er een link met de slechte reputatie van de kat. In de middeleeuwen worden ze geregeld in verband gebracht met heksen, duivels en andere kwade krachten. Door de kat te verdrijven, verdrijf je dus ook het kwade. In Ieper valt het kattenwerpen samen met de belangrijkste jaarmarkt. Handelaars uit heel Europa komen er samen om stoffen te bekijken, zaken te doen en nieuwe contacten te leggen. Het verdrijven van de kat, en daarmee symbolisch ook het kwaad, moet wellicht een succesvolle markt en een voorspoedig jaar verzekeren.

Lakenverkopers in de lakenhallen van Ieper, 20ste eeuw (OM 000375)

Een traditie die blijft voortleven

Hoewel vergelijkbare rituelen op veel plaatsen verdwijnen, blijft het gebruik in Ieper opvallend lang bestaan. Tijdens de periode van de Opstand aan het einde van de zestiende eeuw schaffen de protestanten het gebruik af. En ook in de achttiende eeuw stoppen de Ieperlingen met het gooien van katten, waarschijnlijk onder druk van de Hollandse troepen. Toch keert het telkens terug zodra de omstandigheden dat toelaten. Tot grote blijdschap van de Ieperlingen. Voor hen is het telkens een feest. Tot in 1817. Dat jaar vallen de laatste levende kat neer op de Ieperse Grote Markt.

Jozef Quisthoudt, De reus Goliath met dansende kinderen voor het Ieperse belfort, 1939 (SM 002170)

Van kattenwerpen naar kattenstoet

Na de eerste wereldoorlog pikt de stad het gebruik van het kattenwerpen terug op. Gelukkig met pluche katjes. In 1938 worden zwarte, fluwelen katten van de toren gegooid. Voorafgegaan door een koers, muziekstoet, de stadsreus Goliath en de Ieperse nar. Het initiatief moet de bevolking na de verwoesting van WOI terug goede moed geven. De kleine kattenstoet is geboren.

Dit kleine evenement vervelt na WOII tot een grote stoet: de Kattenstoet. De nieuwe stoet moet van de stad een toeristische trekpleister maken. In 1955 trekt de eerste stoet door de straten van de stad. Naast Goliath, gaat ook de nieuwe reus Cieper, een zwarte kater mee uit. En ook de duivel, Pietje Pek kan niet ontbreken. Na de stoet volgt de heksenverbranding op de Grote Markt. Het slotstuk van het evenement is de Ieperse nar die fluwelen katten van de Belforttoren gooit, in de mensenmassa.

Reus Cieper als porseleinen souvenir (SM 004896)
Fietsvlag met de kat en Ieperse nar, 20ste eeuw (SM 004902)

Het is dan ook pas in de twintigste eeuw dat de (zwarte) kat als officieus symbool voor de stad Ieper opduikt. Het dier verschijnt op affiches, fietsvlaggen, borden, relatiegeschenken, onderzetters, tassen, tegels, postzegels en ga zo maar door. Vaak is de kat hierbij vergezeld door de nar getooid in de stadskleuren rood-wit. Het is dan ook de nar die in de huidige Kattenstoet de katten van de toren gooit. Een van de vergulde beelden boven op de Lakenhallen toont de nar die klaarstaat om de kat te gooien. Sinds 2021 schitteren drie katten op de Belforttoren als kraagstenen. Een eerherstel voor het dier in de Kattenstad.

Vroeger en nu

IFFF005822: De reuzen van Ieper in de Kattenstoet, 1976 
IFFF005824: De Kattenstoet, 1981
© Dennis Neumann - Kattenstoet Ieper 2024
© Dennis Neumann - Kattenstoet Ieper 2024